Olijfboom in de winter: zo komt hij de vorst door

Een olijfboom kan in Nederland buiten overwinteren, zolang het niet te hard vriest. Lichte vorst tot ongeveer -5 °C kan hij aan. Bij strengere vorst pak je de boom in of zet je hem op een koele, lichte en vorstvrije plek. Een olijfboom in een pot is kwetsbaarder dan een boom in de volle grond, omdat de wortels in de pot sneller bevriezen.

Hoeveel vorst kan een olijfboom aan?

De olijfboom komt uit het Middellandse Zeegebied. Hij is gewend aan zachte, natte winters en hete, droge zomers. Volgens de Britse tuinbouworganisatie RHS kunnen veel olijfbomen ongeveer -5 tot -10 °C verdragen. Toch kan strenge vorst bladeren en takken beschadigen. Houd voor de veiligheid -5 °C aan als grens waarop je in actie komt.

Niet alleen de temperatuur telt. Ook deze dingen spelen mee:

• Hoe lang het vriest. Eén nacht -6 °C is minder erg dan een week lang vorst.
• Wind. Een koude oostenwind droogt de bladeren uit.
• Natte grond. Natte wortels en vorst samen zijn de grootste vijand. Olijfbomen kunnen slecht tegen water dat blijft staan.
• Leeftijd. Een oude boom met een dikke stam kan meer hebben dan een jong boompje.

Olijfboom in een pot

In een pot heeft de wortelkluit geen bescherming van de aarde eromheen. De kluit kan daardoor helemaal bevriezen. Dan kan de boom geen water meer opnemen en droogt hij uit. Zo bescherm je een olijfboom in een pot:

1. Zet de pot op potvoetjes of een paar stenen. Dan kan overtollig water weg en vriest de pot niet vast aan de grond.
2. Kies een beschutte plek, bijvoorbeeld tegen een muur op het zuiden, uit de wind. Laat de boom wel licht en zon krijgen.
3. Isoleer de pot met jute, kokosmat, noppenfolie of een paar lagen karton. Om de pot mag noppenfolie wel, want daar ademt de boom niet door.
4. Dek de grond af met een laag stro of boomschors.
5. Pak de kruin in als er strenge vorst wordt voorspeld. Zie het stappenplan hieronder.

Een kleine boom die je kunt tillen, zet je bij strenge vorst liever op een vorstvrije plek. Gebruik een steekwagen of plantenroller voor zware potten.

Olijfboom in de volle grond

Een olijfboom in de volle grond heeft het iets makkelijker, want de grond houdt de wortels warmer. Het grootste risico is natte, zware grond, zoals klei. Daar kunnen de wortels gaan rotten. Bescherm de boom zo:

• Leg een dikke laag stro, blad of boomschors rond de voet van de stam.
• Pak de kruin in bij strenge vorst.
• Plant een nieuwe olijfboom liever in het voorjaar, niet nu in de herfst. Dan heeft hij een heel seizoen om te wortelen.

Stappenplan: olijfboom inpakken

Je hebt nodig: winterafdekvlies of een speciale winterhoes, eventueel jute, touw of klittenband, en stro.

1. Kijk naar de weersverwachting. Pak in als er vorst onder de -5 °C wordt voorspeld.
2. Bind losse takken voorzichtig bij elkaar met zacht touw, zodat de kruin compacter wordt.
3. Trek een vlieshoes over de kruin of wikkel er twee lagen vlies of jute omheen. Een dik vlies geeft volgens de RHS ongeveer 2 °C extra bescherming.
4. Maak de hoes onderaan vast rond de stam, zodat de wind er niet onder komt.
5. Bescherm de voet met stro of boomschors.
6. Haal de hoes eraf bij zachter weer. Zo krijgt de boom licht en lucht, en voorkom je schimmel. Pak opnieuw in als er weer strenge vorst komt.

Gebruik nooit plastic of noppenfolie om de kruin. Daaronder wordt het vochtig en kan de boom stikken of gaan schimmelen.

Water geven in de winter

In de winter groeit een olijfboom bijna niet. Hij heeft dan weinig water nodig. De RHS adviseert om de potgrond in de winter net vochtig te houden. Te veel water geeft wortelrot.

• Voel met je vinger een paar centimeter diep in de grond. Is het daar droog, geef dan een beetje water.
• Geef water op een vorstvrije dag, rond het middaguur.
• Haal de schotel onder de pot weg, of leeg hem na regen.
• Een boom in de volle grond hoef je in een gewone Nederlandse winter geen water te geven.
• Geef in de winter geen voeding. Begin daar pas weer mee in het voorjaar.

Olijfboom binnen zetten

Binnen zetten is een goede keuze voor een jonge boom in een pot, of bij langere strenge vorst. Let dan op deze punten:

• Koel: houd een temperatuur tussen ongeveer 2 en 10 °C aan. Een onverwarmde serre, garage met raam, schuur met licht of koude trapopgang werkt goed.
• Licht: een olijfboom wil ook in de winter daglicht. In een donkere garage verliest hij bladeren.
• Niet in de woonkamer: in een warme, droge kamer gaat de boom groeien terwijl er te weinig licht is. Hij wordt dan slap en laat blad vallen.
• Ventileren: zet af en toe een raam op een kier om schimmel te voorkomen.
• Controleer op plaagjes zoals spint en wolluis.

Haal de boom naar binnen zodra de vorst onder de -5 °C dreigt en zet hem weer buiten als het niet meer hard vriest. Pas op met nachtvorst in het voorjaar: jonge knoppen zijn dan gevoelig. Meer achtergrond staat op de pagina How to grow olives van de RHS (Engelstalig).

Vorstschade: wat nu?

Zijn er na de winter bruine bladeren of dode takjes? Wacht dan met snoeien tot het late voorjaar. Dan zie je goed welke takken weer uitlopen. Knip daarna alleen het dode hout terug tot net boven een nieuwe scheut. Ben je nu toch je tuin en huis winterklaar aan het maken? Lees dan ook ons artikel over je huis klaarmaken voor de winter.

Veelgestelde vragen

Kan een olijfboom de hele winter buiten blijven?

Ja, in de meeste Nederlandse winters wel. Pak hem in bij vorst onder de -5 °C en zorg dat de wortels niet in natte grond staan.

Wanneer moet ik mijn olijfboom inpakken?

Als er vorst onder de -5 °C wordt voorspeld. Haal de hoes eraf bij zachter weer, zodat de boom licht en lucht krijgt.

Mag ik een olijfboom inpakken met plastic?

Nee, gebruik geen plastic of noppenfolie om de kruin. Gebruik winterafdekvlies of jute. Om de pot mag noppenfolie wel.

Hoeveel water geeft een olijfboom in de winter nodig?

Weinig. Houd de grond in de pot net vochtig en geef alleen water als de bovenste centimeters droog zijn. Een boom in de volle grond heeft meestal geen extra water nodig.